Norveç Nobel Komitesi, 2026 Nobel Barış Ödülü'nü Güney Afrikalı hukukçu Navanethem "Navi" Pillay'a verdi. Komite Başkanı Jørgen Watne Frydnes, kararı 9 Ekim Cuma günü Oslo'daki Norveç Nobel Enstitüsü'nde açıkladı. Komite, Pillay'ı barışı ve uluslararası hukuku geliştirme çabaları nedeniyle ödüllendirdi.
Komite, güç politikasının hukukun önüne geçtiği bir dönemde uluslararası hukukun barış için zorunlu hâle geldiğini vurguladı.
Pillay (85), haberi Almanya'nın Nürnberg kentindeki tarihî Adalet Sarayı'nda aldı. Nürnberg, İkinci Dünya Savaşı'nın ardından Nazi yöneticilerinin yargılandığı şehir. Pillay burada yaptığı konuşmada ödülü uluslararası suçlardan sağ kurtulan herkese adadığını söyledi.
Konuşmasında, daha çok alkışlanırsa ödülü ABD Başkanı Donald Trump ile paylaşabileceğini söyleyerek şaka yaptı. PBS NewsHour'a göre bu söz, 2025 ödülünün sahibi Venezuelalı muhalefet lideri María Corina Machado'nun ödülünü Trump ile paylaşmasına bir göndermeydi.
Komite hukukun üstünlüğünü öne çıkardı
Komite açıklamasında Pillay'ı daha kapsamlı bir küresel hukuk düzeninin öncülerinden biri olarak tanımladı. Açıklamaya göre Pillay, savaş suçları, insanlığa karşı suçlar ve soykırımın yargılanmasında etkili oldu. Komite, güç politikasının hukukun önüne geçtiği bir dönemde uluslararası hukukun barış için zorunlu hâle geldiğini vurguladı. Komite ayrıca büyük güçlerin çoğu zaman hesap vermekten kaçtığını ve uluslararası hukukun uygulanmasının failin ve mağdurun kim olduğuna göre değiştiğini kaydetti.
Komite, barışın adalet gerektirdiğini ve hukukun üstünlüğünün çatışmaların şiddete başvurmadan çözülmesinin temeli olduğunu da belirtti. Frydnes, uluslararası hukuk sisteminin ağır baskı altında olduğunu ve kurumlarının saldırıya uğradığını söyledi. Pillay da uluslararası hukukun ve insan haklarının ciddi bir siyasi saldırıyla karşı karşıya olduğunu dile getirdi.
Pillay, Güney Afrika'da Tamil kökenli bir ailede doğdu. Apartheid döneminde rejim karşıtı aktivistlerin avukatlığını üstlendi ve Robben Adası'ndaki siyasi mahkûmların haklarını güvenceye alan davalarda yer aldı. Güney Afrika Yüksek Mahkemesi'nde görev yapan ilk beyaz olmayan kadın yargıç oldu. Daha sonra Ruanda Uluslararası Ceza Mahkemesi'nde ve Uluslararası Ceza Mahkemesi'nde (UCM) yargıçlık yaptı.
Komiteye göre Pillay, Ruanda mahkemesinde tecavüz ve cinsel şiddetin insanlığa karşı suç ve soykırım oluşturabileceğinin kabul edilmesinde etkili oldu. Pillay, 2008-2014 yılları arasında BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri olarak çalıştı. Hâlen Uluslararası Adalet Divanı'nda (UAD), Myanmar'ın soykırımla suçlandığı davada geçici (ad hoc) yargıç olarak görev yapıyor.
İsrail karara tepki gösterdi
Pillay, yakın zamana kadar BM'nin İşgal Altındaki Filistin Toprakları Bağımsız Uluslararası Soruşturma Komisyonu'na başkanlık etti. Komisyon, 16 Eylül 2025'te yayımladığı raporda İsrail'in Gazze'de soykırım işlediği sonucuna vardı. İsrail bu tespiti reddediyor. Komisyonun bulgusu bir uluslararası mahkeme kararı niteliği taşımıyor.
İsrail Dışişleri Bakanlığı, ödülü "İsrail karşıtı nefreti ve önyargıyı meşrulaştırmak için bir ödülün grotesk biçimde silaha dönüştürülmesi" olarak nitelendirdi. Başbakan Binyamin Netanyahu da Nobel Komitesi'nin ahlaki pusulasını kaybettiğini öne sürdü. Pillay, Nürnberg'deki konuşmasında Gazze raporu nedeniyle övülen cesaretine değindi ve doğruyu söylemenin neden cesaret gerektirdiğini sordu.
BM Genel Sekreteri António Guterres ise Pillay'ı tebrik etti. Guterres, Pillay'ı "kararlı, bağımsız bir adalet sesi" olarak tanımladı. Guterres'e göre Pillay, hukukun gücünün güç hukukuna üstün gelmesi gerektiğini gösterdi. Guterres, ödülün uluslararası hukuku, hukukun üstünlüğünü ve insan haklarını savunan herkese bir saygı olduğunu da söyledi.
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, ödülün açıklandığı 9 Ekim'de Pillay'ın daha önce yargıçlık yaptığı UCM'ye yeni yaptırımlar uygulandığını duyurdu. BM Haber Merkezi'ne göre ABD daha önce mahkemenin 13 yargıç ve savcısını yaptırım listesine almıştı; yeni karar ise mahkemeyi kurum olarak hedef aldı. Al Jazeera'ya göre Trump da Truth Social'da Nobel Komitesi'nin ödülü Pillay'a vererek ödülün değerini düşürdüğünü savunan bir gönderi paylaştı.
Ödül, 12 milyon İsveç kronu (yaklaşık 1,2 milyon dolar) tutarında para ödülü içeriyor. Ödül töreni, Alfred Nobel'in ölüm yıl dönümü olan 10 Aralık'ta Oslo'da yapılacak.
Kaynaklar: Norveç Nobel Komitesi, BM Haber Merkezi, Al Jazeera, CBS News, PBS NewsHour.
